Close

Participatie

Participatie is intelligente communicatie

Kwaliteitsvolle participatie heeft veel te maken met kwaliteit van communicatie: geloofwaardig, correct, tijdig, eerlijk, gemeend, keuzes motiveren en criteria aangeven die tot keuzes leiden. Luisteren betekent ook: niet meteen met het eigen antwoord komen dat al vooraf klaar lag. Het betekent mee-luisteren: de betekenis van wat mensen zeggen boven laten komen en dan daarop voortwerken.

Dat geldt niet alleen voor bestuurders in relatie tot burgers maar ook voor burgers in hun onderlinge communicatie. Het is leren kijken, leren luisteren, leren zwijgen. Als mensen op die manier ernstig genomen worden en correct behandeld door de overheid dan begrijpen mensen ook dat keuzes nodig zijn, dat niet alles kan en dat belangen moeten gewogen worden. Communicatie is geen speelgoed voor marketing, het is de essentie van het participatiebeleid.


Participatie is meningsvorming bij burgers en beleidsmakers

Goede participatie in projecten doet iets met opvattingen van mensen en met hun manieren van kijken. Meningsvorming, confrontatie van meningen, veranderen van mening: dat is waar het over gaat. En dat gaat over meningen
van burgers, natuurlijk, en vooral dus van veel soorten burgers onder elkaar maar het gaat ook over meningen van politici, ambtenaren en experten. Goede participatie doet iets met iedereen die betrokken is bij projecten. Slechte participatie is denken dat alleen burgers van mening moeten veranderen en dat de meningen van politici, ambtenaren en experten per definitie juist zijn en niet veranderbaar moeten zijn. Goede participatie leidt tot meningen en verandering van meningen bij iedereen.

Participatie is veel meer dan vergaderen

Participatie wordt vaak bekeken als activiteiten met woorden: praten, vergaderen of schrijven. Participatie gaat voor ons verder en gaat dieper. Het gaat om bezig zijn, om bezorgd zijn, om betrokkenheid, om interesse, om engagement ten aanzien van wat in de stad gaande is en om de keuze om dat op verschillende manieren te tonen. Participatie gaat ook over verandering in het hoofd van mensen, zonder dat ze daarom noodzakelijk ‘iets doen’. Participatie van burgers is daarom doe-gericht: er verandert iets bij mensen en dat kan op vele manieren gebeuren.


En wat is dan participatie ?

Participatie gaat voor ons over de manier waarop burgers en bestuurders in hun contacten met elkaar over thema’s in de stedelijke samenleving praten en denken, over de manier waarop ze met elkaar deze thema’s aanpakken, dus aan politiek doen en hoe daaruit uiteindelijk beleid groeit. Beleid is voor ons het geheel van keuzes die we in de samenleving maken om het samen leven te organiseren op allerlei vlakken: van de manier waarop we een speelplein inrichten in onze wijk, de manier waarop we ons verkeer organiseren tot de manier waarop we wereldwijde problemen aanpakken, zoals energie, milieuzorg, uitsluiting en migratie. Natuurlijk spelen verkozen politici en ambtelijke diensten een belangrijke rol maar zij hebben niet het monopolie over beleid. Gedragen beleid vergt betrokkenheid in de samenleving en bouwt op wat in die samenleving leeft. Veel problemen in onze samenleving zijn complex, omstreden, niet in simpele oplossingen om te zetten omdat elke oplossing en elke weg naar een oplossing zelf ook omstreden is. Daarom vinden we dat participatie een essentieel kenmerk van het beleid zelf is: doorheen discussie, debat en samenwerking vormt ‘het beleid’ zich: wat pakken we aan, hoe pakken we dat aan, waarom pakken we wat aan en wie neemt welke verantwoordelijkheid ? Participatie bevraagt en beïnvloedt mensen in hun denken en doen. Participatie betekent dat mensen doorheen interacties met andere mensen de samenleving op vele niveaus, op vele manieren en rond allerlei thematieken vorm geven. Zo wordt er gebouwd aan meningen van burgers, burgerorganisaties, ambtenaren, experten en politici en daaruit groeit maatschappelijk beleid. In dat proces rond mobiliteit, milieuzorg, sociale kwesties, ingrepen in de wijk, stadsprojecten,… komen meningen vaak voor het eerst tot stand. Niet iedereen heeft over alles meteen een mening. Als gevolg van processen van participatie veranderen meningen van burgers, van experten, van politici, van ambtenaren. In die processen worden inzichten geconfronteerd, komen verschillende manieren van kijken in interactie met elkaar, botsen ze, leiden ze soms tot scherpe meningsverschillen en soms tot consensus. Essentieel daarbij is de zorg voor diversiteit en voor insluiting, voor de wijze waarop verschillende mensen anders staan in en ten opzichte van zulke processen.

Participatie is ‘deel zijn van’ en ‘deelnemen aan’

Participatie gaat er vooreerst over dat mensen ‘deel zijn van’ het samenleven. Het gaat erover of mensen behoorlijke huisvesting hebben, toegang tot degelijk onderwijs, tot de arbeidsmarkt, tot de gezondheidszorg, aan cultuur kunnen participeren. ‘Deel zijn van’ betekent dus toegang hebben tot alle aspecten van wat wij als ‘het goede leven’ beschouwen. Deelnemen aan betekent betrokkenheid, op initiatief van burgers of op initiatief van bestuurders, in processen van dialoog, discussie en conflict waar doorheen beleid wordt gevormd. In die processen moet het altijd ook gaan over rechten van burgers, over in- en uitsluiting: wie betrekken we door onze manier van doen (niet), voor wiens inbreng hebben we aandacht, welke vormen van inbreng nemen we serieus en welke niet ? Dat debat over inen uitsluiting is een wezenlijk kenmerk van het participatiebeleid maar etiketten en stereotiepen moeten worden vermeden. Mensen moeten niet in een groep of een sociologische categorie worden opgesloten. Er zijn mechanismen van uitsluiting en die moeten het voorwerp zijn van publieke discussie maar mensen moeten niet in stereotiepen worden gevangen. Mensen participeren op verschillende manieren. Participatie is ook sterk afhankelijk van de context en van waar het over gaat. Mensen evolueren ook in de tijd.

Participatie gaat over gedeelde verantwoordelijkheid

In het participatiebeleid gaat het over de rol en de verantwoordelijkheid van de burgers, over de manier waarop overheid en burgers kunnen samenwerken en hoe die samenwerking dan best wordt georganiseerd. Burgers kunnen in samenwerking veel bereiken. De kracht van burgers en de kracht van burgerinitiatief zou veel meer als mobiliserende kracht in onze samenleving moeten gezien worden. De overheid moet niet alles zelf willen doen, ze moet ook geen initiatief uit handen nemen of initiatief in bureaucratie doen verstikken. Tegelijk moet de overheid dikwijls wel scherpe keuzes durven maken en rechtlijnig en krachtdadig optreden. Denken over 9 participatie betekent denken vanuit een gedeelde verantwoordelijkheid, niet vanuit een verdeelde verantwoordelijkheid. Het betekent kritisch nadenken over de rol van de burgers en de rol van de overheid.

Participatie gaat van bloembakken tot stationsomgevingen

Participatie gaat over moeilijke keuzes, niet alleen over de bloembakken in de wijk. Participatie is maar geloofwaardig als het ook gaat over delicate dossiers, over veel geld en veel macht, met stevige conflicten en lastige keuzes. Zoals stationsomgevingen, fijn stof, grote infrastructuurwerken met bruggen en (of) tunnels.

Participatie gaat over van buiten naar binnen denken

Participatie van burgers wordt vaak bekeken vanuit het standpunt van bestuurders: hoe kunnen we burgers beter bij onze plannen betrekken ? Veel zogenaamde participatie gebeurt op het ritme en volgens de agenda van het bestuur. Bestuurders in stadsbesturen en in stedelijke instellingen hebben snel de neiging om vanuit hun standpunt en positie beslissingen te nemen. De aanzet tot innovatie van participatie zoals wij dat zien, is de omkering van deze vraag: hoe kunnen we bestuurders beter betrekken bij wat in de samenleving leeft, bij de kracht die bij mensen in de stad aanwezig is en bij de vragen die leven bij mensen in de stad ? Hoe kunnen bestuurders in die lokale samenleving van doende en van denkende mensen participeren ? Inspraak steunt vaak op het doen en denken van bestuurders van binnen (vanuit de eigen organisatie) naar buiten. Voor ons is participatie van buiten naar binnen denken: wat is er in de stedelijke samenleving bezig, hoe pakken we dat met ons bestuur op ? Participatie vergt meer horizontaal denken: vanuit het standpunt en de kijk van betrokken burgers, vanuit wat er bij burgers aan initiatief leeft. Meer denken en handelen vanuit de leefwereld dan vanuit de wereld van bestuur en bureaucratie. Participatie betekent werken met competenties van mensen, met de ervaringen van burgers in de stad, met de spontane inzet van die burgers, met de manier waarop burgers op vele manieren en op vele plaatsen zich de stad aantrekken. Een participatief beleid is daarom een beleid dat burgerschap (h)erkent en stimuleert, dat burgerschap ondersteunt en versterkt. Burgers zijn deskundig als het over hun eigen leven gaat. Alle burgers hebben daarom competenties.

Bron:
http://www.thuisindestad.be
Een samenvatting van het rapport van de Werkgroep
Participatie “Burgerparticipatie in Vlaamse Steden, naar een innoverend
participatiebeleid”, en is een uitgave van het Agentschap voor Binnenlands
Bestuur, team Stedenbeleid.”